Amersfoort2005
29 april 2005

De geboorte van een meesterwerk

Prelude
“…bij Full Circle klonk toch echt het slotakkoord en viel Kayak het allerlaatste applaus ten deel. Voor de Merlin-toer dan, want het volgende project staat al weer in de steigers, Nostradamus. We wachten in spanning af.”, waren woorden uit een alinea van een verslag van het laatste concert in de Merlin-Bard of the unseen-toer. Het was 22 april 2004, locatie De Tamboer te Hoogeveen, net iets meer dan een jaar geleden.

En toen was het plots stil, stil rond Neerlands beste band, Kayak. Toegegeven, er waren nog wat concerten in de niet geheel van de grond gekomen Symphonic Sunday reeks. Een enkele fan probeerde het gevoel nog even vast te houden door optredens van bandleden te bezoeken, zoals op het Max Euweplein in Amsterdam of in Bills Bar in Markelo. Maar verder bleef het stil. Tot op 23 februari 2005 de eerste tipjes van de sluier werden opgelicht van Nostradamus-the fate of man. Welk een mooiere datum had Kayak kunnen uitkiezen om ons te laten kennismaken met het nieuwe werk. En dat werk klonk veelbelovend. Het waren korte stukjes, maar een paar conclusies waren te trekken: het klinkt als Kayak, maar het klinkt ook heel nieuw. Langzamerhand kwam er meer informatie vrij over het nieuwe project, het verhaal, de personages, de vacatures, verbazingwekkende vacatures. Zo was er bijvoorbeeld het vertrek van Bert Veldkamp. Bijna wilde ik me nog aanmelden, mijn Höfner violin bass meenemend, maar ik besefte op tijd dat ik Bert nooit zou kunnen vervangen. Daarvoor moest worden gezocht naar grotere helden op dit ritmische en tegelijk zo melodieuze instrument. Die held werd gevonden in de persoon van Jan van Olffen. Naast deze plotse vacature was er ook verheugend nieuws op het personele front: Edward Reekers zou meedoen. Het was duidelijk dat zijn woorden tegen mij op die eerder genoemde tweeëntwintigste april, “ik doe veel minder met muziek dan ik wil”, ook bij het management van Kayak was doorgedrongen.

Nog meer verrassend was de mededeling dat Syb van der Ploeg deel zou gaan uitmaken van het team. Syb, naast een goede publiekstrekker voor dit project, is uiterst belangrijk geweest voor de reformering van Kayak, in 1999. Een feit waarvoor iedere muziekliefhebber die Kayak een warm hart toedraagt, hem dankbaar moet zijn. Het meest verrassende en verheugende nieuws was echter het herroepen van een eerdere vacature, namelijk die van de plek die Cindy (het duurde welgeteld 388 woorden, ik heb het kunnen uitstellen en kunnen rekken, voordat ik haar naam weer mocht opschrijven…) had achtergelaten met haar vertrek. Niets stond een succesvolle rentree van deze wereldband op de Nederlandse podia meer in de weg. Wow, wat een bezetting: Joost, Ton, Jan, Pim, Rob en Bert, aangevuld met Monique èn Cindy (dat is dan de tweede keer), Edward en Syb. Maar dat was nog niet alles, er werden nog meer namen aangekondigd, zoals die van Marjolein Teepen, ook al zo’n parel in de Nederlandse artiestenwereld. Dat zijn al elf namen op het toneel, met een twaalfde als stuwende en creatieve kracht op de achtergrond, Irene. Dat is geen band meer, dat is een complete cast.

De harde kern van de fanclub werd uitgenodigd voor een luistersessie van de nieuwe CD, op een locatie in het havengebied in Amsterdam, op 20 april. Het was een allerwarmst terugzien van de oude bekenden en een kennismaking met de nieuwe leden, nog ietwat stilletjes op de achtergrond wellicht. De nieuwe opera zelf voldeed aan de verwachtingen die de korte fragmenten hadden geschapen: het was Kayak, maar het was nieuw. Het was duidelijk dat het geen lichtvoetig tussendoortje was geworden. Niet alleen het verhaal, zeker ook de muziek. Het was mooi geworden, maar de eerste indrukken moesten toch verwerkt worden. Er waren verrassingen, zoals het prachtige Act of despair dat door niemand anders zo fraai gezongen kan worden als door Edward Reekers, het opvallende The Centuries, de wals van The Wandering Years, de indrukwekkende koorarrangementen in de Overture, de stampende rockers zoals The student en Pagan’s Paradise, maar er klonk toch ook het vertrouwde Kayakgeluid in Celestial scienceen The Tournament en in de inmiddels al zeer geliefde duetten zoals Settle down. Een ieder probeerde de muziek al visueel voor te stellen, maar dat bleek onbegonnen werk. Bewondering was er alom voor het in zo korte tijd tot stand gekomen project. Wat een prestatie!

Ouverture
De tour voerde ons allereerst langs Noordwijk, Vlissingen, Roermond, Veghel en Nieuwegein alvorens in Amersfoort neer te strijken voor de officiële première. En in die vijf voorafjes hebben we het stuk zien omvormen van een statisch optreden zonder veel poespas naar een volledige show met talloze kippenvelmomenten. Het bleek dat het uiteindelijke gezelschap op het toneel uit dertien personen bestond. Een even verleidelijke als lieftallige Marloes was toegevoegd alsmede een even stoere als vriendelijke verschijning met de naam Marc.
Het bijwonen van al deze hors d’oeuvres was waarlijk genieten voor de verstokte fan. Juist om deze ruwe ongeslepen diamant te zien groeien naar een in ontelbare facetten schitterende briljant, maar ook om commentaar te mogen leveren op bepaalde aspecten van de opera. Zoals op de geweldige vondst om Pim met drumstel en al te verpakken in plexiglas. Dit deed de dynamische muziek van Kayak volledig tot haar welverdiende recht komen. De klappen die Pim uitdeelt, waren ook vanuit de glazen kist nog overduidelijk te horen, wel was er meer diepte in de rest van de muziek waar te nemen, doordat het totale volume wat naar beneden geschroefd kon worden.

In de weken tussen de luistersessie en de première kon de harde kern zich ook alvast voorbereiden op de nieuwe tournee. De sms-berichtjes namen gestaag toe in aantal, met daarin nietszeggende mededelingen als: “Gooi 2 is nu ook vertrokken” of “We staan bij Obst und Gemüse in de file”. Nietszeggend voor de buitenstaander dan, de binnenstaander kon hier uit opmaken dat er twee grote wijzigingen waren optreden. De Haagse delegatie was gehalveerd, toegevoegd werd een tweede team uit het Gooi, terwijl een heuse afdeling Buitenland was opgericht wat ten koste is gegaan van de een afvaardiging uit Twente. Met het rondsturen van dit soort sms’jes zat de stemming er al snel goed in, daarbij geholpen door de tijdige inname van bieâh (gewoon uit de fles, tenzij van de tap want dan in glazen, we zijn geen mietjes hè. Om dezelfde reden werd het drinken van cappuccino afgeschaft, want gewone koffie is pas voor echte kerels).

Ook moest de fanclub zich gaan voorbereiden op een echte taak in het randgebeuren van een tournee. Zo een deel van deze kern zich vorig jaar al bezighield met het op peil houden van de CD en DVD-verkoop na afloop van een optreden, werd voor deze tournee gevraagd aan de kern voor aanvang van een concert programmaboekjes te verkopen. Een heuse taak? Jazeker. De CD, een dubbelaar dit keer, kwam officieel in de verkoop tijdens de kick-off in Noordwijk. Waar tijdens de voorstellingen de CD toch wel in ruime voorraad beschikbaar was, bleek dit niet zo te zijn in menige platenzaak in Nederland. Zo bereikte mij de mededeling dat in heel Amersfoort welgeteld één exemplaar te koop werd aangeboden. Vanuit het Breukhoven consortium werd gemeld dat deze muziek niet in hun assortiment paste. Over welk assortiment hebben ze het? Hebben zij criteria voor het samenstellen van een assortiment? Feit is wel dat dit domweg niet kan: wel zaken volstouwen met de grootste bagger waarvan het zonde is dat daar polycarbonaat aan besteed is, maar kwaliteitsmuziek afdoen met de verklaring dat dit niet in het assortiment past. Brrrr.

Intermissie I
En na al deze voorbereidende schermutselingen bereikten we de dag van de première, 29 april 2005. Het was de laatste dag voor de zogenaamde meivakantie, en dat zijn altijd spannende dagen op het overvolle Nederlandse snelwegnetwerk. Het bereiken van het centrum van zo’n netwerk is in dat geval geen eenvoudige klus, een monnikenwerk om het maar eens wat passender uit te drukken. De files begonnen reeds vroeg in de middag, maar aan filerijden is de Kayak-fan-op-tournee wel gewend. Evenwel is een afstand van twintig kilometer in een uur geen gemiddelde om echt trots op te zijn. Gelukkig bereikte ik ruim op tijd theater De Flint in Amersfoort. De halve kern, dat wil zeggen de Zuid-Hollandse afvaardiging en de buitenlandse delegatie, was al gearriveerd en zat ergens vlak bij het theater, ik krijg het bijna niet uit mijn vingers, aan de capp… capp…., verdorie, ik probeer het nog een keer, …aan de cappuccino. Tsskk, dat is er uit. Je houdt ze een keer niet in de gaten en ze maken er gelijk misbruik van. Typisch volk, die harde kerners.

In Amersfoort zou het Nostradamus-koor, onder leiding van Saskia Heerink, ook acte-de-présence geven. Dat betekende nog eens zeven personen extra op het toneel, waarmee het totaal op twintig komt. Ze zaten een paar tafeltjes verder op hetzelfde terras, zich ongetwijfeld verbazend over onze diepgaande gesprekken. Een deel van de harde kern scheidde zich af om de kwaliteit van de lokale snackbar te testen. Eén van de geteste frituurkotten viel al spontaan door de mand, door te melden dat we van alles mochten bestellen maar dat ze al gesloten waren. Dat is vast een Amersfoortse manier van klantenbinding en omzetstimulans. Gelukkig was er een andere bar wel bereid om aardappels en bewerkt vlees in het hete vet te deponeren.
Even later begaven we ons op weg naar De Flint, benieuwd naar hoe de première zou gaan, welke wijzigingen er zouden zijn ten opzichte van de try-outs, hoe het publiek zou reageren, welke familieleden er zouden zijn, of de pers ook zo enthousiast zou zijn. Eenmaal in het theater zette ik mijn verkopergezicht weer op, om programmaboekjes te slijten aan de concertgangers. En het ging me niet eens slecht af. Ik verbaas me erover hoe mensen je volstrekt kunnen negeren als je hen aanspreekt of ze interesse in een glossy magazine over de rockopera hebben. En wees eerlijk, voor twee euro, de prijs van een ruim biertje in een theater, kan je zo’n boekje toch niet laten liggen? Even voor kwart over acht zat ik in de zaal op het eerste balkon, waar een heerlijk geroezemoes klonk, het geluid van mensen die in spanning uitkijken naar de opera. Ter voorbereiding van het concert is het gebruikelijke ontdek-de-Kayakfan-in-de-zaal spelletje uitgevoerd. De kunst daarbij is elkaars aandacht te trekken en met het gebaar “Drie-bier” de bevestiging hiervan te krijgen. Dit is niet in ieder theater een eenvoudige klus, zeker niet als het beschikt over meerdere balkons.

Eerste bedrijf
Het zaallicht gaat uit en het doek valt open. En na een korte introductie door een bekende stem, klinken de eerste tonen van een keyboard, gevolgd door een breekbaar gezongen Secret study. Wat een gedurfde en tegelijk verrassende opening is dit. Tons Kurzweill neemt het over en langzaamaan, als het Nostradamus-koor inzet, Joosts gitaar de spanning opvoert, wordt duidelijk dat dit niet zomaar een nieuwe rockopera van Kayak is. Neen, het is duidelijk dat men getuige is van de geboorte van een meesterwerk. Een meesterwerk dat geen vergelijk in Nederland heeft, en zelfs(?) op internationaal niveau niet. Ik ben zelf al gevloerd als ik het dreigende duet tussen het koor en Nostradamus hoor: what’s your goal, what’s your motivation. Ik voel het bijna als een vraag van hen aan mij, maar ik weet wel waarom ik daar zit. Ik zie een geïnspireerde band die er op uit is om een onverwoestbare indruk op het Nederlandse theaterpubliek te maken. De woorden komen uit de tenen van de zangers en zangeressen en jagen als een orkaan over de hoofden van het publiek heen. En zo trekt de show voorbij, in een wervelwind van zang, beeld, dans en instrumentaal geweld. Een visueel spektakel, met een ondersteuning door geweldige muziek, of is het andersom, geweldige muziek dat op een hoger niveau werd getild door het geboden visuele spektakel? In Save my wife lijdt de toeschouwer mee, met het overtuigende theatrale drama dat Bert op het toneel legt. De aankleding van Pagan’s paradise is een genot voor het oog. Een nummer als The wandering years wordt in het theater naar ongekende hoogten gestuwd, door een indrukwekkend meerstemmig arrangement en dito choreografie van de vocalisten. En met Friend of the stars deel 2 blijkt het eerste deel al weer snel afgerond te zijn.

Intermissie 2
De pauze van de première werd gebruikt om de ervaringen uit te wisselen, nog wat tips aan de geluidstechnici te geven, onder het genot van het gratis pauzedrankje, inmiddels een usance in menig theater in Nederland. Het bleek dat op het balkon het geluid het beste was. Ik zat bij de try-outs veelal op de eerste rij, een prachtige plek, zeker als je de zang niet als eerste via de luidsprekers hoort, maar voor het overzicht over het toneel kun je beter iets verder in de zaal zitten, of op het balkon. Het geluid was optimaal, dynamisch en goed gebalanceerd, want wat wil je nog meer als bij If history was mine alone het net leek of Monique haar aandeel persoonlijk in je oor zong? In de zaal daarentegen was het geluid minder, iets wat na de pauze gecorrigeerd leek.

Tweede bedrijf
Terwijl het doek nog gesloten is, klinken al de eerste noten van A man with remarkable talents, een nummer waarin Rob Vunderink heerlijk sarcastisch mag zingen en dat uiteraard met verve doet. Het tweede nummer Settle down is een prachtige ballade en duet zoals alleen Bert en Cindy dat zo overtuigend kunnen zingen. Weinig tijd om tot rust te komen heeft de luisteraar niet want even daarna begint een heel sterke sequentie met The flying squadron eindigend met The golden cage. In deze ruim 20 minuten laat Monique zien welk een krachtige stem ze heeft en met name in de The golden cage, die ze op het toneel vele malen beter zingt dan op de CD, weet ze een gevoelige snaar te raken. Ze is één van de weinige zangeressen die kan uithalen zonder daarbij in geschreeuw te vervallen. Maar ook de twee danseressen, Marjolein en Marloes, blijken over bijzondere gaven te beschikken. Ik wil maar al te graag geloven dat mannen al hun geheimen aan hen kwijt willen… Een verrassing in dit deel is dat A royal invitation een twee-zang is geworden tussen wederom Bert en Cindy in tegenstelling tot de CD waar Bert alleen zingt. Ik hoef hier niet aan toe te voegen dat dit duet goed werkt. In Tell me all klinken een heerlijke jaren zeventig synthsolo en basloop. Na deze suite wordt naar het einde toegewerkt. Syb mag J.C. Scaliger van een valse kant laten zien in Seekers of the truth, en ik moet zeggen, in het theater gaat hem dat beter af dan op de CD. Living in two realities laat een sterk gitaargevecht zien, eindelijk, zou je bijna denken, met twee van zulke klasbakken in het gezelschap. Daarna volgt wellicht het hoogtepunt van de avond met het door Edward o zo mooi gezongen Act of despair. The Centuries is een ijzersterk nummer dat in het theater wordt ondersteund door een dans van Marjolein. En zo bereiken we de epiloog, The fate of man, waarin Cindy nog een keer mag laten horen hoe gevoelig en emotievol zij kan zingen, het is een fraai slot van een deze indrukwekkende opera.
Het applaus dat klinkt na afloop, is verdiend. Meer dan verdiend, want iedereen heeft begrepen dat Kayak het wederom voor elkaar gekregen heeft. Iedereen ziet in dat hier iets is neergezet dat de kwalificatie Meesterwerk verdient.

Intermissie 3
In de lobby begon ik weer aan mijn rondje CD-verkopen en dat viel deze keer niet eens tegen, met een opbrengst van tien stuks. Maar ik moet daaraan toevoegen dat Youp er vier voor zijn rekening nam. Na deze plichtpleging was het tijd om Ide in het zonnetje te zetten, omdat hij de volgende dag jarig zou zijn. Vervolgens wachtten we op het volgende bedrijf van deze lange avond. Die begon toen Irene en de rest van de club ons ophaalden voor de afterparty.

Finale
In de bar op de hoogste etage van dit theater was plek ingeruimd voor de afterparty. Het was er druk, er klonk ook hier een geroezemoes, er was champagne, er was wijn en bier. Kortom we zouden ons wel vermaken. En zo was het ook. We zagen oude bekenden, we haalden oude verhalen op, zoals die van een zeker spandoek met een bepaalde uiting daarop die precies een jaar geleden in Amsterdam was gebruikt (ik werd op het hart gedrukt die spandoek niet een keer naar het theater mee te nemen…), we maakten kennis met ouders en broers en vriendinnen. En het was laat toen we richting huis gingen.

Arjen